Àkʼmo wàandi bìsshi

Zàga wàandi tèmmash hoozi (hooz) ìnèna k'osshat kìidi. Zàga wàanda Oromia àbbi Kèllin àbbi Kèlli zóoní na K'ellem Wallaggá zóonií shíindí shíindí k'éts'i ùubbish garínda ak'mo ìnèt àriga moó bèllin kò mìikkidi. Hoozi ìnèga èlla káammi k'éts'inda moó bèlli k'èesh amsá àbbi zàra ónnó tìn bìsha ebbimt kò gábidi. Bìshkénmi zàga wàandi kò míikkiga moó bèlli k'èesh zàa kénni hiinkí. Ak'mo wàandi zàra ùubbash maramina shirínimi ídi. Shúlú ìnèga èllami (ìissha) sèezi wàandi mìikkiga moó bèlli hoozi ak'mo bèlli àan kò ìishka ìisshi. 
Maa'o hoozo ìnèga èllami ak'mo ìnègadiya bìshkèn garínda zàga wàandi kò mìikkiga bèlli k'èesh shoómmi ìisshish kò wett'i. Bìshkénmi ena zàga wàandin kò mìikkigadashi shína ena zàga ìissha ko ìishuwí. 
Zàa tèmmish ìn dò'indi zàga wàandi ùubbash ena opití ìisshish maa'o wàandishkén àa kennimi ak'mo ìnègadiya. Mií zàa tèmmish hoozi ìnèga ìisshi wekk'a daapií èlli oobbi akkadaamí na wàandi waats'i ùubbish mií àan taaná kò gìwaga k'ina. Àga k'éts'i ùubbish kò mìikkiga ak'mo wàandi shúddámi sèezi wàandi. Enami hoozi bèllin yáayásh shilka bèlli na Omotikí wàandi dìyatí ùubbishmi ena ónnó. 
Begí k'éts'i ùubbi na dimba she'ana atsínda àana maa'o koomo k'éts'i ùubbish Gwáamá wàandi mìikkiga moó bèlli (komani wàandi dìyatí Nilo-Sahara) ena taánami ak'mo ìnèna ena opití kò ìishti. Hoozi wàandi mìikkiga moó bèlli tiip'i amsá 10,000 na sèezi bèllindami 15,000 shoonandi gàbi kìidi. Zaami bishken konsarvaativi tiip'i gabi na aa gora t'enta tiip'i gabi na diinsanda hengi waandi t'ewt miikkiga moo belli gabish kiawtandi shishoona.
K'ada kudzi temmin abbi kellinda kaammi k'ets'i belli kitsi t'enna hoozi waandi ko miikkiga moo belli na seezi waandimi dombota gari miikkiga moo belli. Bishkenmi seezi waandi ko miikkiga moo bella t'eendi. Kaammi k'ets'i (maanza maanza godina belli) k'ets'i uubbish hoozi waanda maanza waandi shoonandi na Gaala waandi ko es miikkiga moo belli tini. Shomma kopka k'ets'i belli na piawa shonki shoonaga bellin t'oozo kasshi hiinkishta k'ets'i uubbinda belli ena kitsi t'enna hoozi waandi miikkiga moo belli idi bisshi shishoona.
Hoozishkenmi seezami ena tokkinda waandi ortograpi hiinki. K'ets'i temmish ari bolka ak'mo waandi na arishkenmi guzuni kaammi uubbishmi shomma aan ko giwandimi hiinki. 
The Ethnologue elka diyamt hoozi waanda 7 'shifting' inena k'osshat kopti. Seezi bellindami in inga. Gwaama ena tokkinda miikki moo belli na atsi atsinda k'ets'i daggash ena waanda piawa atsi atsi dinindin 6b k'ets'ish shaang kopti.